امروز پنج شنبه 2 اسفند 1397

پیوندها



  • احکام مسجد بخش سوم

احکام مسجد بخش سوم

3 بهمن 1394
مسجد سازى

ثواب ساختن مسجد
1-ساختن مسجد،از مستحبات مؤكد است و پاداشى بزرگ و ثوابى بسيار دارد.
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمود:
«من بنى مسجدا فى الدنيا اعطاه الله بكل شبر منه-او قال بكل ذراع منه-مسيرة اربعين الف عام مدينة‏من ذهب و فضة و در و ياقوت و زمرد و زبرجد ولؤلؤ...»
«هر كه در دنيا مسجدى بسازد،خداوند در برابر هروجب-يا فرمود:هر ذراع-به مقدارى كه چهل هزارسال پيموده مى ‏شود،شهرى از طلا و نقره و در و ياقوت و زمرد و زبرجد و لؤلؤ به او عطا مى ‏كند...» (1)

تحقق عنوان مسجد
2-اگر زمينى را به قصد قربت(قربة الى الله)به‏نيت مسجد بودن بسازند و حداقل يك نفر به اذن بانى‏در آن نماز بخواند،مسجد مى‏ شود و بايد احكام مسجد نسبت‏ به آن مراعات شود (2) .
3-گر چه مطابق آنچه در مساله قبل گفته شد،عنوان مسجد تحقق مى ‏يابد،ولى مشهور بين فقها آن ‏است كه بايد صيغه وقف بخواند،يعنى بگويد:«وقفتهامسجدا قربة الى الله‏»يعنى اين زمين يا ساختمان رابراى رضاى خداوند وقف كردم براى آن كه مسجد باشد (3) .
4-مساجد تمام گروه هاى مسلمان،اعم از شيعه ‏و غير آن در احكامى كه براى مسجد گفته مى ‏شود فرقى ندارد (4) .
5-اگر انسان بداند كه واقف،سقف و صحن وديوار مسجد را جزء مسجد قرار نداده،يا نداند جزء مسجد قرار داده يا نه و نشانه‏ اى بر اين كه جزء مسجد است نباشد،احكام مسجد را ندارد. هر چند در صورت‏ شك،احتياط مسحتب است،احكام مسجد را نسبت ‏به اين مكان ها نيز مراعات كنند (5) .
6-س:زمينى است كه جزء موقوفه يك امامزاده ‏مى ‏باشد و بين خانه‏ هاى مسكونى قرار گرفته، با توجه‏ به اين كه محل،بزرگ مى ‏باشد و فاقد مسجد است،نظرتان را راجع به بناى مسجد در اين زمين موقوفه ‏بيان نماييد.
ج-اگر وقف است مسجد نمى‏ شود (6) .
7-س:اگر اصل وقف مشخص نباشد-براى ‏مسجد مثلا-آيا حكم مسجد دارد يا نه؟و اگر اصل وقف معلوم باشد ولى مورد تصرف و مصرف آن‏ مشخص نباشد چه بايد كرد؟
ج-تا عنوان مسجديت در وقف محرز نشود حكم مسجد مترتب نمى ‏شود و درصورت معلوم نبودن مصرف،صورى دارد كه در تحرير(ج 2،ص 109،م 2.)مذكور است (7) .

زمين مسجد
8-اگر مسجدى ويران شود،زمين آن از مسجد بودن خارج نمى‏ شود و احكام مسجد در برخى موارد برآن جارى است،و هم چنين اگر تمام روستا يا شهرى‏ كه مسجد در آن است،خراب شود مكانى كه مسجد بوده هم چنان عنوان مسجد دارد (8) .
9-زمين بدون ديوار و ساختمان را نيز مى‏ توان ‏مسجد قرار داد، بنابراين اگر زمينى را براى مسجد وقف كنند و به همين قصد در آن نماز خوانده شود،مسجد است و احكام آن بايد مراعات شود،هر چند ديوار كشى نشده باشد و ساختمان هم نساخته باشند (9) .
10-س:اينجانب يك قواره زمينى را كه 312 مترمربع مى ‏باشد براى مسجدى خريدارى نمودم،چون ‏مردم اين محل بودجه نداشتند،نتوانستند بسازند،حالابا كمك مردم مى‏ خواهند مسجد را بسازند مى ‏بينند كه ‏اين زمين براى مسجد كوچك است،آيا اجازه است كه ‏اين زمين را بفروشيم و در همين محل زمين بيشترى‏ خريدارى نماييم؟البته در موقع خريد زمين، صيغه‏ خوانده نشده ولى با عقيده كامل خريدارى شده براى ‏مسجد.
ج-خريد زمين به قصد بناى مسجد كافى ‏در وقف نيست.اگر بعد از خريد،وقف نشده ‏و تحويل وقف نگرديده به ملك مالك باقى است و اختيار آن با مالك است (10) .
11-س:در روستايى كه اهالى آن روستا،محل ‏سكونت‏ خود را رها كرده ‏اند و نزديك همان محل درزمين موات خانه ساخته ‏اند،من در يك قطعه از همان ‏زمين موات با كمك اهالى،مسجدى بنا كردم به طورى‏ كه قسمتى از ديوار مسجد آماده است و ضررى هم‏ ندارد عده ‏اى ديگر از همان محل،روى مقاصد و ياغرض شخصى،از به پايان رساندن مسجد جلوگيرى‏ مى‏ كنند،آيا از نظر شرع مقدس اسلام مى ‏توانند جلوگيرى نمايند يا خير؟
ج-اگر زمين موات بوده و متعلق حق كسى ‏نبوده،با تحجير(سنگ چين و حصار كشى).
و آماده شدن براى ‏مسجد،ديگران حق مزاحمت ندارند،لكن‏ چنانچه دولت اسلامى در اين باره مقرراتى ‏دارد بايد مراعات شود (11) .
12-س:مقدارى از بيابان براى مسجد تعيين ‏مى ‏شود و به عنوان مسجد در آن نماز اقامه مى ‏شود،سپس از آن جا مى‏ روند،براى كسانى كه موضوع رامى‏ دانند اگر به آن جا گذرشان بيفتد حكم مسجد دارد؟
ج-به مجرد تعيين مقدارى از بيابان براى‏ مسجد و نماز در آن،حكم مسجد پيدانمى ‏كند (12) .
13-س:هر گاه شخصى در قبرستان مسلمين ‏كه وقف است مسجدى روى قبور اموات بنا كند، آياجايز است ‏يا خير؟و اگر چنين مسجدى بنا شد آيا نمازدر آن صحيح است؟
ج-ساختن مسجد در قبرستان كه زمين آن ‏وقف قبرستان است جايز نيست،و نبش‏ق بور مسلمين حرام است،و به مجرد ساختن،مسجد نمى‏ شود،ولى نماز خواندن ‏در آن مانعى ندارد (13) .
آيت‏الله گلپايگانى قدس ‏سره
14-س:آيا روى زمين اصلاحات ارضى‏ مى ‏توان مسجد و ساير اماكن عمومى از قبيل حمام، مدرسه دينى طلاب و اماكن فرهنگى درست كرد؟
ج-چون مبناى دولت جمهورى اسلامى‏ ايران بر ملكيت اراضى مذكوره است لازم‏است معامله ملكيت ‏شود (14) .
آيت ‏الله فاضل ‏لنكرانى دامت ‏بركاته

حياط مسجد
15-س:مسجدى كه علاوه بر شبستان،داراى‏ حياط و صحن و راهرو است و در عرف،همه آن ها رامسجد مى ‏خوانند،آيا احكام مسجد بر آن ها بار است ‏يانه و در صورتى كه قصد بانى معلوم نباشد،ساختن ‏مستراح و امثال آن در يك طرف آن صحن چه ‏صورت دارد.دليل و قرينه بر عدم مسجديت لازم ‏است ‏يا نه؟
ج-با شك در آن که صحن را جزء مسجد قرار داده،اگر اماره ‏اى(نشانه،علامت)بر مسجد بودن‏ن باشد،محكوم به مسجديت نيست و اماره‏بر عدم،لازم نمى ‏باشد (15) .
آيت‏الله گلپايگانى قدس ‏سره

مسجد و حسينيه(باهم)
16-س:احتراما به استحضار مى‏ رساند كه درمحلى از زير زمين تا كف به نام حسينيه و از كف به ‏بالا به نام مسجد از مردم پول گرفته شده و 65 درصدر آن را جهاد،جهت احداث مسجد پرداخته است،چه حكمى دارد،مسجد است ‏يا حسينيه؟
ج-اگر از ابتدا مقدارى به حساب حسينيه ‏و مقدارى به عنوان مسجد ساخته شده ووقف گرديده اشكال ندارد و هر يك ازحسينيه و مسجد حكم خود را دارد (16) .

تغيير و تبديل مسجد
17-س:مسجدى كه در آن استفاده جماعت‏ن مى‏شود و به ندرت كسى يا كسانى در آن نمازمى‏ خوانند،آيا مى‏توان از آن براى مدتى به عنوان‏ فروشگاه تعاونى استفاده نمود؟
ج-تبديل مسجد به فروشگاه جايزنيست (17) .
18-س:مسجدى است كه زير زمينى دارد كه ‏متروكه است،جمعى از افراد خير تصميم دارند با كس ب‏اجازه از مرجع عالي قدر،امام خمينى قدس سره،اين زير زمين راتبديل به صندوق قرض الحسنه عام المنفعة نمايند،آيا امام اجازه مى‏ دهند يا خير؟
ج-جايز نيست (18) .
19-س:آيا در پشت ‏بام مسجد غير از ساختمان‏براى مسجد،مى ‏توان ساختمان ديگرى بنا نمود،مثلا ساختن اتاق براى بسيج و غيره.
ج-جايز نيست (19) .
20-س:اگر مسجدى كه از قرن ها پيش محل ‏عبادت و مسجد مسلمين بوده،خراب يا به وسيله ‏عمال حكومت گذشته تخريب شده باشد،آيا مى ‏توان ‏در محل آن،ساختمان ديگرى براى سكنى و يا باعناوين مذهبى ديگر مثل حسينيه،تكيه و غيره ‏ساخت؟يا بايد آن را به حالت اول و به صورت مسجددر آورد و براى سكنه محل كه مسجدى هم ندارند،به‏ صورت سنگر دينى و عبادتگاه الهى قرار داد؟
ج-تبديل مسجد به غير آن جايز نيست (20) .
21-س:در طرح توسعه يكى از خيابان هاى كه ‏براى راحتى عبور وسائل نقليه اجرا خواهد شد تعدادى‏ مسجد قرار دارد كه بعضى از آن ها كلا و بعضى قسمتى‏ از آن خراب مى‏ شود،نظر شريف در اين مورد چيست؟
ج-از بين بردن مسجد يا جزئى از آن‏ جايز نيست،مگر مصلحتى در كار باشد كه‏ نتوان از آن مصلحت دست كشيد و چشم ‏پوشى كرد (21) .
آيت‏الله خامنه ‏اى دامت‏ بركاته

تبديل مسجد به حسينيه
22-س:ما يك حسينيه داريم كه تقريبا خراب‏ شده و مكانش هم جاى خوبى نيست،آيا مى‏ شود آن ‏را بفروشيم و كنار مسجد يك زمينى است ‏حسينيه ‏اى‏ از نو بسازيم؟و اگر مى ‏شود چون وصل مسجد است‏ يك متر هم از حياط مسجد داخل حسينيه قرار بگيرد تا بتوانيم در عزادارى امام حسين عليه السلام حسينيه خوبى ‏داشته باشيم؟
ج-فروش حسينيه و هم چنين جزء حسينيه ‏قرار دادن مسجد جايز نيست (22) .

تغيير حسينيه به مسجد
23-س:زمينى را به نام ساختن حسينيه خريدارى ‏كرده و ثلث قيمت آن را مى‏ پردازند،و از مؤمنين هم به ‏نام حسينيه پول جمع آورى مى‏ كنند،ساختن بنا شروع ‏شد و به خاطر تشخيص قبله،محرابى ساخته شد وهمين كه بنا نيمه تمام شد،عده ‏اى گفتند:اگر مسجدب شود بهتر است و صاحب زمين هم گفت:اگر مسجد بشود،بقيه پولم(دو ثلث ‏باقيمانده)را نمى ‏خواهم،لذاقبض را به نام مسجد صاحب الزمان عليه السلام نمودند و بقيه ‏بنا را به نام مسجد تمام نمودند و در حال حاضر از اين ‏بنا به نام مسجد استفاده مى ‏نمايند ولى اختلاف هنوز بر طرف نشده است،استدعا مى ‏شود،آنچه را كه حكم ‏خداست مرقوم فرماييد تا تكليف خود را بدانيم.
ج-وقف زمين براى حسينيه اگر تمام نشده ‏و قبض وقف حاصل نشده،تغيير آن به عنوان‏ مسجد اشكال ندارد،ولى اگر تغيير بعد ازتماميت وقف حسينيه حاصل شده باشد، باطل است و آن محل مسجد نمى ‏شود،اگرچه نماز در آنجا اشكال ندارد (23) .
24-س:شخص خيرى در جنب مسجد،زمينى به‏ نيت‏ حسينيه در اختيار مؤمنين قرار داده است،بعدا امناى مسجد،آن زمين را با اجازه صاحب آن،جزءمسجد قرار داده ‏اند،آيا احكام مسجد بر آن جارى است يا خير؟
ج-اگر وقف حسينيه،تمام شده و لو به ‏اين نحو كه به قصد حسينيه تحويل داده ‏باشد،مسجد نمى‏ شود و احكام مسجد برآن جارى نيست (24) .

تغيير نام مسجد
25-س:مسجدى حدود بيست ‏سال قبل ساخته ‏شده است و به نام مبارك صاحب الزمان عليه السلام نامگذارى‏ شده و معلوم نيست كه اين نام در صيغه وقف هم ذكر شده يا نه،حكم تغيير نام اين مسجد ازصاحب الزمان عليه السلام به مسجد جامع چيست؟
ج-مجرد تغيير نام مسجد مانعى ندارد (25) .
آيت‏ الله خامنه‏ اى دامت ‏بركاته

تخريب و بازسازى مسجد
26-س:اهالى يكى از روستاها در نظر دارند مسجد محقرى كه تكافوى اهالى محل را نمى ‏نمايد تخريب كنند و مجددا مسجد مناسبى در همان محل ‏بسازند با توجه به اين كه براى توسعه مسجد مزبور تنها راه،تخريب آن است،لذا خواهشمند است تكليف ‏شرعى را اعلام فرمائيد.
ج-خراب كردن به منظور توسعه،درصورت احتياج مردم اشكال ندارد (26) .

تغيير محل شبستان مسجد
27-س:اهالى روستايى تصميم گرفتند بناى فعلى مسجدشان را به عللى تغيير بدهند و چون به جهاتى ‏ساختن شبستان در محل كنونى مشكل است،آيا مجازند زمين مجاور را شبستان و از مكان قبلى به ‏عنوان محوطه استفاده كنند.
ج-مانع ندارد ولى احكام مسجد بر آن ‏مترتب است (27) .
28-س:مسجدى است داراى شبستان وصحن،چون به صورت ساختمان قديمى و كهنه است‏ جمعى از مؤمنين تصميم دارند آن را خراب و تجديد بنا نمايند ولى طبق نقشه معمار، صحن مسجد به ‏صورت شبستان و شبستان به صورت صحن درمى ‏آيد و اين عمل از نظر اصول معمارى و زيبايى ‏مسجد،به صلاح مسجد است،در اين صورت اشكال‏ دارد يا نه؟
ج-تبديل شبستان مسجد به صحن، جايز نيست (28) .
آيت الله گلپايگانى قدس ‏سره

تعمير و توسعه مسجد
29-س:تعمير مسجدى كه نزديك به خرابى ‏مى ‏باشد مستحب است و اگر مسجدى طورى خراب‏ شود كه تعمير آن ممكن نباشد،مى ‏توانند آن را خراب‏ كنند و دوباره بسازند بلكه مى‏ توانند مسجد را كه خراب ‏نشده،براى احتياج مردم خراب كنند و بزرگ تر بسازند (29) .
30-س:در شهرستان ما مسجد جامعى است كه‏در قديم بنا شده و الآن حياط مسجد جهت اقامه نمازجمعه در زمستان و تابستان احتياج به سقف دارد،ضمنا از نظر واقف هم هيچ اطلاعى در دست نيست واين عمل هم لازم است،سقف زدن چه صورتى دارد؟
ج-مانعى ندارد (30) .

مسجد قبيله ‏اى
31-اگر واقف مكانى را به عنوان مسجد طايفه و قبيله يا گروه خاصى وقف كند كه تنها همان افراد از آن ‏استفاده كنند،هر چند وقف صحيح است و تنها همان هامى ‏توانند در آن به عبادت خداوند بپردازند ولى بنابراحتياط واجب چنين مكانى مسجد نخواهد شد واحكام مساجد را نخواهد داشت (31) .
32-س:نماز خواندن در مسجدى كه عده ‏اى ازكسانى كه در ساختن اين مسجد مشاركت داشته ‏اند ادعا مى ‏كنند،كه مسجد را براى خود و قبيله خودشان‏ ساخته ‏اند،چه حكمى دارد؟
ج-مسجد،پس از آن كه به عنوان مسجد ساخته شد اختصاص به قوم و قبيله و افراد خاصى ندارد،بلكه براى تمام مسلمانان ‏استفاده از آن جايز است (32) .
آيت‏ الله خامنه ‏اى دامت‏ بركاته

پى‏نوشت ها:
1-تحرير الوسيله،ج 1،فى مكان المصلى،ص 152،م 18.
2-همان،م 19.
3-همان.
4-العروة الوثقى،ج 1،فى احكام النجاسات،ص 88،م 15.
5-همان،ص 89،م 16.
6-استفتاآت،ج 2،ص 356،ص 54.
7-استفتاآت،ج 2،ص 342،س 18.
8-تحرير الوسيله،ج 2،كتاب الوقف و اخواته،ص 75،م 63.
9-العروة الوثقى،فى مكان المصلى،ص 597،م 12.
10-استفتاآت،ج 2،ص 334،م 2.
11-استفتاآت،ج 2،ص 338،س 9.
12-همان،ص 339،س 13.
13-مجمع المسائل،ج 1،ص 132،ص 23.
14-جامع المسائل،ج 1،ص 96،س 315.
15-مجمع المسائل،ص 136،س 37.
16-استفتاآت ج 2،ص 336،س 5.
17-استفتاآت،ج 2،ص 366،ص 78.
18-استفتاآت،ج 2،ص 357،ص 55.
19-همان،س 56.
20-همان،ص 365،س 77.
21-اجوبة الاستفتائات،ج 1،ص 124،س 414.
22-استفتاآت،ج 2،ص 371،س 93.
23-استفتاآت،ج 2،ص 364،س 75.
24-همان،س 74.
25-اجوبة الاستفتاآت،ج 1،ص 125 س 419.
26-استفتاآت،ج 2،ص 368،س 84.
27-همان،ص 369،س 85.
28-مجمع المسائل،ج 1،ص 141،س 55.
29-توضيح المسائل،م 911.
30-استفتاآت،ج 2،ص 369،س 87.
31-العروة الوثقى،ج 1،فى مكان المصلى،ص 597،م 12.
32-اجوبة الاستفتائات،ج 1،ص 119،س 401.